بررسی اثرات تغییرات اقلیمی بر تأمین منابع آب در افغانستان
به سلسله ارایه کنفرانس های نوبتی محترم معاون سرمحقق رفیع الله نصرتی آمر انستیتوت هایدرومیتیورلوژی مرکز علوم زمین، معاونیت بخش علوم طبیعی - تخنیکی کنفرانس علمی – تحقیقی خویش را تحت عنوان:« بررسی اثرات تغییرات اقلیمی بر تأمین منابع آب در افغانستان» در دفتر معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی الیوم چهار شنبه مؤرخ 19/1/1405 ه ش. به ساعت 9 و 30 دقیقه قبل از ظهربه حضور داشت هیأت ارزیابی ارایه نمود. تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از مهمترین معضلات و چالش های اقلیمی عصر حاضر، تأثیرات گستردۀ بر دوران هایدرولوژیکی و تأمین منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک دارد. افغانستان با اقلیم شکننده و با وابستگی به بارنده گی و ذوب برفها و یخچال ها، شدیداً در برابر این تغییرات آسیب پذیر بوده و بر همین اساس این تحقیق انجام یافته است که هدف آن بررسی اثرات تغییرات اقلیمی بر تأمین منابع آب در افغانستان در دورۀ زمانی 1979 - 2022م. می باشد. مبرمیت این پژوهش ناشی از افزایش درجۀ حرارت هوا، بلند رفتن نرخ تبخیر و تعرق و برعکس کاهش و نوسانات میزان بارنده گی و تشدید خشکسالی های مکرر بوده که تأمین آب در کشور را به چالش مواجه نموده است. این تحقیق با طرح سوالات اساسی چون تغییرات اقلیمی که سبب افزایش درجۀ حرارت هوا، بلند رفتن نرخ تبخیر و تعرق، نوسانات بارنده گی و ... گردیده، چه تأثیری بر کمیت و توزیع زمانی و مکانی منابع آب در افغانستان داشته است؟، چه رابطۀ میان شاخص های اقلیمی ( درجۀ حرارت هوا، تبخیر و تعرق، بارنده گی و ... ) و شاخص هایدرولوژیکی ( آبهای جاری ) وجود دارد؟ و کدام بخش/ حوزۀ آبی افغانستان بیشترین آسیب پذیری را در برابر تغییرات اقلیمی از نظر منابع آبی از خود نشان می دهد؟، انجام پذیرفته که برای پاسخ به این سولات، ارقام هایدرومیتیورولوژیکی کشور مورد بررسی قرار گرفته است. روش تحقیق هذا کمی – کیفی بوده و محاسبات در محیط R-Studio با استفاده از آزمون های آماری من - کندال (Mann-Kendall) جهت تشخیص روند و سِنز سلوپ (Sen’s Slope) برای تعیین مقدار و شدت تغییرات انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که در اثر تغییرات اقلیمی، در طول دورۀ 44 ساله، هم به سطح کل کشور و نیز به تفکیک حوزه های آبی، به جز حوزۀ آبی کابل، بارنده گی میل / روند کاهشی و درجۀ حرارت هوا و تبخیر و تعرق سیر افزایشی داشته که در نتیجه سبب کاهش آب حاصل از بارنده گی و در نهایت باعث کسر تأمین منابع آب در افغانستان گردیده است. آزمون های من-کندال و سنز اسلوپ به قاطعیت و قوت در اکثر موارد معنی داری روند ( کاهش بارنده گی و کسر تولید آب از بارنده گی ) و افزایش درجۀ حرارت هوا و بلند رفتن نرخ تبخیر و تعرق را نشان میدهد. در فرجام باید گفت، تغییرات اقلیمی نقش تعیین کنندۀ در کاهش منابع آب کشور داشته و در صورت عدم اتخاذ تصامیم و راهکارهای کاربردی و سازگاری و مدیریت پایدار، چالش های آبی در آیندۀ نزدیک تشدید خواهد شد. این تحقیق می تواند به عنوان مبنای علمی برای برنامه ریزی منابع آب، مدیریت خشکسالی و تدوین سیاست های سازگاری با تغییرات اقلیمی در افغانستان مورد استفاده قرار گیرد.
کنفرانس طبق وقت تعیین شده ارایه و بعد از طرح سوال و ارائه پاسخ های موجه، از جانب هیأت مؤظف مثبت ارزیابی گردید. مجلس با دعای اختتامیه با امید تحقیقات مؤثر و همه جانبه پایان یافت.
