ولاء و براء و تأثیرات آن بر جامعۀ اسلامی

پنجشنبه ۲۵ جدی ۱۴۰۴ هـ ش، معاون سرمحقق اصحاب الدین رحمانی عضو علمی مرکز عقیده و ثقافت معاونیت علوم اسلامی اکادمی علوم افغانستان کنفرانس علمی – تحقیقی تحت عنوان (ولاء و براء و تأثیرات آن بر جامعۀ اسلامی) در حضور محققین و علماء کرام در تالار سیمینار ها و کنفرانس های اکادمی علوم ارائه نمود.
در این کنفرانس به بررسی ولاء و براء و تأثیرات آن بر جوامع اسلامی پرداخته شد.
محترم محقق فرمود: ولاء و براء از اصول بنیادین عقیدۀ اسلامی و از لوازم تحقق توحید و کلمۀ «لا إله إلا الله» است. ایمان کامل جز با ولایت اولیای خدا و برائت از دشمنان او تحقق نمی‌یابد. ولاء عبارت است از محبت، نصرت، پیروی و همسویی فکری و عملی با خداوند، رسول اکرم ﷺ و مؤمنان؛ و براء به معنای بیزاری قلبی، اعتقادی و عملی از کفر، شرک و راه و روش آنان است، بدون آن‌که مستلزم ظلم یا تجاوز باشد.
از مهم‌ترین لوازم و مظاهر ولاء و براء می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
تقویت محبت ایمانی و اخوت اسلامی، یاری دین و اهل ایمان، التزام عملی به شریعت، استقلال فکری و فرهنگی امت، عدم تشبه و دنباله‌روی اعتقادی از کفار، و ترجیح معیارهای دینی بر روابط قومی، سیاسی و مصلحت‌گرایانه. ولاء و براء تنها امر قلبی نیست، بلکه در گفتار، موضع‌گیری و رفتار اجتماعی نیز جلوه‌گر می‌شود.
اسلام در مسئلۀ براء از کفار میان کفار محارب و غیرمحارب تفکیک روشن قائل است. کفار محارب کسانی‌اند که با اسلام و مسلمانان در حال جنگ و دشمنی‌اند؛ براء از آنان به معنای عدم موالات، عدم نصرت و مقابله مشروع و جهاد با آنان در چارچوب احکام شرعی است. اما کفار غیرمحارب که با مسلمانان سر جنگ ندارند، اسلام عدالت، نیکی و همزیستی مسالمت‌آمیز با آنان را در چارچوب مراودات متقابل و مشروع اجازه می‌دهد، مشروط بر آن‌که این تعامل به محبت دینی، پذیرش باورهای باطل یا تضعیف هویت ایمانی و استقلال مسلمانان منجر نگردد.
در مجموع، فهم صحیح و تطبیق متوازن اصل ولاء و براء، نقش اساسی در حفظ استقلال و هویت اسلامی، انسجام و وحدت امت، عزت مسلمانان و مصونیت جامعه از انحرافات فکری و فرهنگی دارد. افراط در این اصل به تندروی و خشونت می‌انجامد و تفریط در آن سبب ذوب‌شدن در فرهنگ بیگانه و ضعف ایمانی می‌گردد؛ ازاین‌رو، التزام به منهج و اصول اسلامی در فهم و اجرای ولاء و براء ضرورت قطعی دارد و علمی ساختی آن بالای حکام و عامۀ مسلمانان یک امر ضرور و از فرایض دین میباشد و غفلت از آن معصیت است که سبب خواری ضعف و شکست مسلمانان در همه عرصه­ها گردیده است.
و در پایان، نتایج بحث و پیشنهاداتی مربوط موضوع ارائه شد و به سوالات مطرح شده پاسخ های مقنع داده شد.