کنفرانس علمی ـ تحقیقی تحت عنوان (بررسی اهمیت آبدات دوره اسلامی در افغانستان) برگزار شد

امروز چهارشنبه، مؤرخ ۲۰ عقرب سال ۱۴۰۵ هجری شمسی، به ابتکار مرکز باستان‌شناسی معاونیت علوم بشری اکادمی علوم افغانستان، کنفرانس علمی ـ تحقیقی تحت عنوان (بررسی اهمیت آبدات دوره اسلامی در افغانستان) در تالار کنفرانس‌های اکادمی علوم برگزار گردید.

در ابتداء کنفرانس چند آیات از کلام الله مجید تلاوت شد، سپس گزارش از چگونگی آماده گی برای کنفرانس علمی ـ تحقیقی توسط رئیس مرکز تحقیقات باستانشناسی ارایه گردید.

این کنفرانس با سخنرانی افتتاحیهٔ شیخ‌الحدیث مولوی امیرجان ثاقب، معاون علوم طبیعی ـ تخنیکی اکادمی علوم افغانستان آغاز شد. محترم ثاقب صاحب در بیانات خویش به تبیین اهمیت تاریخی، علمی و فرهنگی آبدات اسلامی پرداخت و تصریح نمود که این آثار فراتر از بناهای تاریخی، اسناد زندهٔ تمدن اسلامی، پیشرفت علمی، هویت فرهنگی و نوآوری‌های فکری و هنری مسلمانان به‌شمار می‌روند؛ از این رو، شناسایی و حفاظت از این آبدات جهت آشنایی نسل‌های آینده با تاریخ، تمدن و افتخارات علمی جهان اسلام، امری حیاتی و ضروری است.

سپس داکتر محمد الدین، مشاور معاون اداری ریاست‌الوزرا، پیرامون ارزش آبدات تاریخی صحبت نموده و گفت که به آثار تاریخی نباید تنها به دید تماشا نگریسته شود، بلکه باید در مورد آن‌ها اندیشه صورت گیرد، حقایق تاریخی‌شان شناخته شود و از حوادث گذشته عبرت گرفته شود. وی افزود که آثار تاریخی تنها ساختارهایی از خشت و سنگ نیستند، بلکه اسناد ارزشمند تاریخ، دانش، روابط اجتماعی، فرهنگ و تمدن یک ملت می‌باشند؛ بنابرین نابودی آن‌ها به معنای از دست دادن بخش مهمی از هویت ملی و پیشینه تمدنی است.

پس از آن، مخدوم عبدالسلام سعادت، معین وزارت ارشاد، حج و اوقاف، در مورد اهمیت تاریخ اسلامی و آبدات تاریخی افغانستان صحبت نمود. محترم سعادت صاحب گفت که افغانستان از زمان صحابه کرام - رضوان الله علیهم اجمعین - با نور اسلام منور شده و آثار و آبدات تاریخی بلخ، هرات، غور، قندهار و سایر مناطق افغانستان اسناد آشکار گسترش اسلام، فرهنگ اسلامی و تمدن کشور است. وی همچنین از علما و شخصیت‌های تاریخی که در راه دفاع از اسلام و حفظ ارزش‌های اسلامی قربانی داده‌اند، یادآوری نمود و تاکید کرد که این میراث باستانی باید از سوی علما، استادان و محققین به گونه علمی و مستند مورد تحقیق قرار گرفته و به نسل‌های آینده منتقل شود.

همچنان، مولوی ضیاءالرحمن الاریوبی، معین وزارت تحصیلات عالی، در رابطه با پیشینه تاریخی و ارزش آبدات اسلامی سخنرانی نمود. محترم اریوبی صاحب سنگ‌بنای مرکز دارالارقم، مسجد قبا و مسجد نبوی - صلی الله علیه وسلم - را از نخستین نمونه‌های آبدات اسلامی برشمرد و خاطرنشان ساخت که در اثر دعوت و تلاش‌های جهادی صحابه کرام، آثار تمدن اسلامی به مناطق مختلف جهان رسیده و افغانستان نیز بخش مهمی از این میراث تاریخی است؛ چنان‌که نشانه‌های تاریخی فعالیت‌های جهادی صحابه کرام و مقبره‌های آنان در کابل، نشانه‌های ارزشمند هویت اسلامی افغانستان و قربانی‌ها در راه اسلام می‌باشند. از این رو، ترمیم مسلکی، حفاظت و انتقال سالم این آبدات به نسل‌های آینده، مسئولیت همۀ ماست.

در این کنفرانس، پیام سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نیز قرائت شد. در این پیام، آبدات اسلامی افغانستان نشانه‌های ارزشمند تمدن باستان، نوآوری‌های هنری و تبادلات علمی کشور و میراث فرهنگی مشترک بشریت خوانده شده بود. همچنین به ارزش بین‌المللی منار جام، آثار تاریخی دره بامیان و شهرهای تاریخی هرات و بلخ اشاره گردید. یونسکو از همکاری‌های خود در بخش حفاظت و بازسازی منار جام، مجموعه مصلای هرات، آبدات تاریخی غزنی، آرامگاه‌های احمدشاه بابا و میرویس خان نیکه و ساحات تاریخی دوره اسلامی در بامیان یادآور شد. در این پیام، آموزش متخصصین افغان، سهم‌گیری جوامع محلی و تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای حفاظت از آبدات تاریخی، از اولویت‌های مهم دانسته شد و هشدار داده شد که این آثار همچنان با تهدیدهای ناشی از سیلاب‌ها، زلزله‌ها و تخریب مواجه هستند.

در ادامه، پیام وزارت اطلاعات و فرهنگ قرائت گردید. در پیام مذکور آمده بود: این آبدات اسناد زنده هویت دینی، پیشرفت علمی، نوآوری هنری، اصالت فرهنگی و عظمت تمدنی نسل‌های گذشته است که شناخت، تحقیق علمی، مستندسازی، حفاظت و بازسازی این آبدات تاریخی، مسئولیت مشترک همۀ ما می‌باشد. حفاظت از آبدات تاریخی در حقیقت حفاظت از هویت تاریخی کشور و میراث فرهنگی نسل‌های آینده است. امید می‌رود که این کنفرانس از طریق بحث‌های تخصصیِ تحقیقات علمی و پیشنهادات عملی، نتایج مؤثری در روشن ساختن ارزش آبدات دوره اسلامی و حفاظت از آن‌ها داشته باشد.

بخش دوم کنفرانس، بخش علمی بود که به دلیل ضیق وقت، از (۱۸) عنوان مقالات علمی ـ تحقیقی که به زبان های پشتو و دری پیرامون موضوعات مختلف مرتبط با بناهای تاریخی و اسلامی، از جمله تاریخ، هنر معماری، کتیبه‌نگاری، هنرهای تزئینی، چالش‌ها و راهکارها، مرمت و بازسازی و گردشگری بناهای اسلامی، مورد تدقیق و بررسی قرار ګرفته بود (۸) عنوان مقاله قرائت گردید.

در اخیر با در نظر داشت محتوای مقالات،  پیشنهادات مطرح شده موارد زیر به تصویب رسید:

۱ـ به تاسی از حکم شماره (۱) مؤرخ ۳۱- ۴- ۱۴۰۲ عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله مبنی بر جلوګیری از کاوش های غیر قانونی در ساحات باستانی قاچاق و ترافیک آثار توجه مسؤلین اداری و امنیتی را در زمینه خواهانم.

۲ـ با توجه به اهمیت تاریخی و ارزش های برجسته معماری و هنری منار جام ، به وزارت محترم اطلاعات و فرهنګ به همکاری تخنیکی و تخصصی سازمان یونسکو و سایر نهاد های ملی و بین المللی پیشنهاد میګردد تا هر چه زود اقدامات لازم و مستمر را در زمینه حفاظت و نګهداری آن روی دست ګیرند.

۳ـ به وزارت اطلاعات و فرهنګ پیشنهاد میګردد که زمینه هماهنګی و همکاری مشترک علمی و تخنیکی را میان باستانشناسان اکادمی علوم افغانستان، باستانشناسان آن وزارت و استادان و محققین بحث باستانشناسی وزارت تحصیلات عالی فراهم سازد تا از طریق تدوین برنامه های مشترک فعالیت های ساحوی و تحقیقات علمی و باستانشناسی را به ګونه منظم و هماهنګ انجام دهند.

۴ـ به نهاد های فرهنګی، علمی و تبلیغاتی منسجم رسانه های کشور پیشنهاد میګردد با تدابیر معیین به صورت مستمر در توضیع اهمیت و چګونګی بناهای و آبدات تاریخی طی پروګرام منظم، اذهان عامه را به کمک درمحققین و شخصیت های مجرب روشن سازد.

۵- به سازمان (یونسکو) پیشنهاد می‌گردد تا با همکاری اکادمی علوم افغانستان و سایر نهادهای ذیربط، روند بررسی، ارزیابی و فراهم‌سازی زمینه ثبت آن عده از بناها و محوطه‌های تاریخی دوره اسلامی افغانستان را که در ولایات هرات، بلخ و غزنی موقعیت دارند در فهرست میراث جهانی قرار دارند، در فهرست میراث دائمی یونسکو به ثبت برسانند.

۶- به اکادمی علوم پیشنهاد میګردد که مجموعه مقالات این کنفرانس چاپ و نشر ګردد.

در نهایت کنفرانس مذکور به ارزیابی و کلمات دعائیهٔ سرمحقق سید حبیب شاکر به پایان رسید.