بررسی وضعیت یخچالها در کشور

محترم معاون سرمحقق عبدالوهاب همدرد آمردیپارتمنت جغرافیۀ طبیعی انستیتوت هایدرومیتیورلوژی مرکز علوم زمین، معاونیت بخش علوم طبیعی - تخنیکی اکادمی علوم افغانستان کنفرانس علمی – تحقیقی خویش را تحت عنوان:« بررسی تأثیراقلیم کوهستانی بر تأمین منابع آبی افغانستان » در دفتر معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی به حضور داشت هیأت ارزیابی ارایه نمود.

در این کنفرانس گفته شد: قرار تحقیقات که صورت گرفته است بشترین آبهای شیرین موجود در کشور به وسیلۀ یخچالها طبیعی و برف های دایمی تأمین می گردد. نظر به اهمیت هایدرولوژیکی یخچالهای طبیعی سلسله کوه های کشور در تنظیم جریان دریاهای افغانستان نقش حیاتی و بلند مدت دارد.

یخچالها و جهیل های یخچالی که عمدتاً در ارتفاعات بلند کوهستانی در شمال شرق خاصتاً در کوه های پامیر ، واخان، هندوکش شرقی و ندرتاً کوه بابا، کشور موقعیت دارند، منبع اصلی آب دریای کابل - اندوس و معاونین آن را که عبارت از پنجشبر، غوربند، کنر، علینگار است تشکیل میدهد همچنان یخچالهای طبیعی تآمین کننده حدود ¾ حصۀ ( 75 فیصد) جریان آبی حوزۀ دریایی پنچ - آمو و معاونین آن مانند پنج، واخان، پامیر، کوکچه و قندز بالای نیز را تشکیل میدهد. دریاهای هلمند، هریرود - مرغاب، بلخ آب و ... از کوهستانات مرکزی سرچشمه گرفته که منبع اصلی آنها را یخچالها و برفهای دایمی تشکیل می دهد.

بنابر تغییرات اقلیمی، خاصتاً افزایش درجۀ حرارت هوا، و کاهش بارنده گی بشکل برف، ذوب یخچالها و برفهای دایمی تشدید یافته که در کوتاه مدت باعث ازدیاد در جریان آب دریا شده و در درازمدت باعث کاهش و خشک شدن دریا ها میگردد.

یخچال‌های طبیعی افغانستان در حال عقب‌نشینی سریع هستند به عنوان مثال، در شمال شرق کشور سالانه 0.43 %کاهش مساحت دارند، ذوب یخچالها در کوتاه مدت جریان آب دریا ها را افزایش می‌دهد، اما به نقطه‌ای بحرانی به نام "اوج آب" (Peak Water) می‌رسد؛ پس از آن حجم یخچال به حدی کم می‌شود که دیگر قادر به تأمین جریان قبلی نبوده و جریان آب دریا ها را در فصل تابستانی به شدت کاهش می‌ دهد .

همچنان خطر سیلاب‌های ناگهانی،گرم شدن زمین باعث ایجاد جهیل های بزرگ در پشت بندهای طبیعی یخی (moraine-dammed lakes) می‌شود. نمونه مثال آن در سال 2025م، وقوع چنین سیلابی در دره اندراب ولایت بغلان ثبت شده است. با ادامه ذوب یخچال‌ها، احتمال وقوع این پدیده خطرناک، تا پایان قرن حاضر سه برابر خواهد شد .

همچنان عدم و تخریب محیط های نباتی در مناطق یخچالی، فقدان برنامه ریزی مناسب برای حفظ و مدیریت پایدار یخچالهای طبیعی، استخراج بیش از حد آبهای زیرزمینی، کمبود تغذیۀ مجدد آبهای زیرزمینی، در اثر ذوب یخچالها ازدیاد و تغییر در نوسانات درجۀ حرارت، چالش ها را فرا راه حفظ یخچالها در افغانستان بوجود آورده است.

تحقیق و ضرورت بررسی و شناخت پوتانشیل و چالش های پیشروی و حفاظت از این منابع با ارزش و حیاتی ( یخچالها طبیعی و جهیل های یخچالی) از اهمیت ویژۀ برخوردار می باشد.

از اینکه بیشترین فیصد آب شیرین کل حوزه های آبی آمو و کابل را یخچالها بشکل مستمر تشکیل میدهد. از این جهت، تحقیق روی چگونگی نقش یخچالها در تأمین منابع آب در کشور، مبرمیت تحقیق هذا را تشکیل می دهد.

هدف این تحقیق، بررسی وضعیت یخچالهای طبیعی کشور بالای تأمین منابع آب در افغانستان می باشد.

همچنان در این تحقیق سعی به عمل آمده تا به سوالاتی چون: چند فیصد مساحت افغانستان را یخچالها تشکیل داده است؟ نقش منابع یخچالی در تأمین آب کشور چه رول را بازی می نماید؟آیا تغییرات اقلیمی بالای منابع یخچالی افغانستان تأثیر گذار است؟ چند فیصد مساحت یخچالی کشور در اثر تغییرات اقلیمی متأثر شده است؟جواب ارایه گردد.

کنفرانس طبق وقت تعیین شده ارایه و بعد از طرح سوال و ارائه پاسخ های مؤجه، از جانب هیأت مؤظف مثبت ارزیابی گردید. مجلس با دعای اختتامیه با امید تحقیقات مؤثر و همه جانبه پایان یافت.