تصنیف ماه های گرم و سرد سال بر پایۀ ارقام استیشن های هواشناسی حوزۀ آبی آمو
محترم معاون سرمحقق رفیع الله نصرتی آمر انستیتوت هایدرومیتیورلوژی مرکز علوم زمین، معاونیت بخش علوم طبیعی - تخنیکی اکادمی علوم افغانستان کنفرانس علمی - تحقیقی خویش را تحت عنوان ( تصنیف ماه های گرم و سرد سال بر پایۀ ارقام استیشن های هواشناسی حوزۀ آبی آمو ) در دفتر معاونیت بخش علوم طبیعی- تخنیکی به حضور داشت هیأت ارزیابی ارائه نمود.
آقای نصرتی فرمود: آمو یکی از مهمترین حوزه های آبی افغانستان بوده که نقش حیاتی در تأمین منابع آب، پایداری اکوسیستم ها، توسعۀ زراعت، امنیت غذایی و ثبات اقتصادی منطقه ایفا مینماید. در دهه های اخیر، تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش درجۀ حرارت هوا و بی ثباتی رژیم های حرارتی بیشتر در آن رونما شده که در نتیجه باعث افزایش تبخیر و تعرق، تغییر رژیم ذوب برف و یخچالها و تشدید تنش آبی، خاصتاً در مناطق پایین دست دریاهای این حوزه گردیده است. این وضعیت اهمیت تحقیق را برجسته ساخته و ایجاب می نماید تا تمایل / و روند درجۀ حرارت هوا در نقاط مختلف این حوزه تحلیل و ماه های گرم و سرد سال آن تصنیف گردد.
مبرمیت این تحقیق ناشی از آن است که از یکطرف این حوزۀ بیشترین یخچال های کشور را در خود جا داده و از سوی دیگر، در زمرۀ مناطق آسیب پذیر از تغییرات اقلیمی و گرمایش حرارتی قرار داشته و افزایش طول دوره های گرم سال، کاهش شدت فصل سرما و تغییر رژیم حرارتی، پیامدهای گسترده و ویرانگر بر منابع آب، فعالیت های زراعتی، امنیت غذایی، شدت خشکسالی و پایداری محیط زیستی وارد نموده است. بناءً تحقیق جامع و مبتنی بر معیاری پذیرفته علمی پیرامون تصنیف ماه های گرم و سرد سال در مقیاس مکانی آبریزه ها و به تفکیک استیشن های هواشناسی می تواند این خلای موجود علمی را تا حدی مرفوع ساخته و زمینه را برای تحقیقات فراگیرتر آینده مهیا نماید.
هدف این تحقیق، ضمن دریافت تمایل / روند درجۀ حرارت هوا، تصنیف ماه های گرم و سرد سال بر بنیاد و تفکیک ارقام استیشن های هواشناسی این حوزه می باشد. بر این اساس، سوال تحقیق چنین مطرح میگردد: تمایل / روند درجۀ حرارت هوا در نقاط مختلف حوزۀ از چه قرار است؟، تفاوت های مکانی و زمانی ماه های گرم و سرد سال در حوزه آبی آمو چگونه بوده و چه تأثیری بر شرایط اقلیمی، مدیریت منابع آب، زراعت، مالداری و آسیب پذیری ناشی از تغییرات اقلیمی دارد؟.
این تحقیق از نوع کمی و تحلیلی و مقایسوی بوده، در آن از ارقام درجۀ حرارت هوای در مقیاس زمانی ماهانۀ 33 استیشن هواشناسی استفاده گردیده، جهت دریافت تمایل / روندها از آموزمون من - کندال (Mann-Kendall) و سنز سلوپ (Sen’s Slope) استفاده به عمل آمده و محاسبات آن در محیط R-Studio انجام شده است.
روش این تحقیق مبتنی بر تحلیل و ارزیابی اوسط درجۀ حرارت هوای ماهانه و مقایسه آن با اوسط سالانه هر استیشن میباشد؛ یعنی ماه های که دارای حرارت بالاتر از اوسط سالانه آن بوده، به عنوان ماه گرم و ماه های که پایین تر از آن حرارت دارد، به عنوان ماه سرد طبقه بندی شده اند. همچنان، برای ارتقای دقت بیشتر علمی، طبقه بندی حرارتی در قالب تصنیف بسیارسرد، سرد، نیمه سرد، نیمه گرم، گرم و بسیار گرم انجام شده و تفاوت های مکانی و زمانی رژیم حرارتی در سطح حوزه نیز تحلیل گردیده است.
یافته های تحقیق نشان میدهد که رژیم حرارتی در حوزه آمو دارای ناهمگونی مکانی، ارتفاعی و زمانی قابل توجه بوده و توزیع ماه های گرم و سرد سال در استیشن های مختلف آن تفاوت معنادار دارد. نتایج همچنان بیانگر آن است که طولانی شدن دوره های گرم سال و تغییر ساختار حرارتی حوزه می تواند منجر به افزایش تبخیر، تشدید تنش آبی، کاهش رطوبت خاک و افزایش آسیبپذیری در برابر خشکسالی گردد. در مجموع، این تحقیق یک چارچوب علمی برای تحلیل اقلیم حرارتی، مدیریت پایدار منابع آب، برنامه ریزی زراعت و تدوین استراتیژی های سازگاری با تغییرات اقلیمی در حوزه آبی آمو فراهم می سازد و میتواند به عنوان یک مرجع علمی برای مطالعات آینده اقلیم شناسی و هایدرولوژی مورد استفاده قرار گیرد.
کنفرانس طبق وقت تعیین شده ارایه و بعد از طرح سوال و ارائه پاسخ های موجه، از جانب هیأت مؤظف مثبت ارزیابی گردید. مجلس با دعای اختتامیه با امید تحقیقات مؤثر و همه جانبه پایان یافت.